اقتصاد سایه در ایران: تحلیلی بر نااطمینانی و نقش تعدیلی توسعه مالی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

مهدی رحیمی بخشمند ¹

سیما اسکندری سبزی ²

مهدی مرادی ³

سیدیوسف حاجی اصغری ⁴

¹ گروه اقتصاد،واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی،میانه،ایران

² استادیار گروه اقتصاد، واحد میانه،دانشگاه آزاد اسلامی، میانه،ایران

³ استادیار گروه اقتصاد،دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران

⁴ استادیار گروه مدیریت،واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران

https://doi.org/10.22067/mfe.2025.93982.1565

چکیده

اقتصاد سایه به عنوان مجموعه‌ای از فعالیت‌های اقتصادی که از دید نهادهای رسمی پنهان می‌مانند، یک پدیده اساسی و پیچیده در اقتصاد ایران محسوب می‌شود. هدف از این پژوهش، ارزیابی تأثیر نااطمینانی سیاست‌های اقتصادی بر حجم اقتصاد سایه با تمرکز بر نقش تعدیلی توسعه مالی است. این تحقیق با استفاده از داده‌های سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۱ و به‌کارگیری مدل خودرگرسیون برداری با وقفه‌های توزیعی (ARDL) انجام گرفته است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که نااطمینانی سیاست‌های اقتصادی در کوتاه‌مدت تأثیر مثبت و معناداری بر اقتصاد سایه دارد، اما در بلندمدت تأثیر مستقیمی مشاهده نمی‌شود. با این حال، توسعه مالی این رابطه را به شکل مثبتی تعدیل می‌کند، به این معنا که اثرات نااطمینانی را تشدید می‌نماید. همچنین، رابطه مثبت تولید ناخالص داخلی با اقتصاد سایه و تأثیر معکوس نااطمینانی نرخ بهره بر آن، پدیده‌های غیرمتعارفی هستند که با ساختار ویژه اقتصاد ایران قابل توجیه می‌باشند. این یافته‌ها بر ضرورت تدوین سیاست‌های دقیق و هدفمند، با در نظر گرفتن ویژگی‌های نهادی و ساختاری منحصر به فرد اقتصاد ایران، تأکید می‌ورزند.

کلیدواژه‌ها

اقتصاد سایه

نااطمینانی اقتصادی

توسعه مالی

ایران

موضوعات

• اقتصاد توسعه

---