تدوین الگوی حسابرسی مالیاتی مبتنی بر ریسک در نظام مالیاتی عراق با رویکرد نظریه داده‌بنیاد

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

احمد مزاحم حسین ¹

محمدحسین ودیعی ²

محمود لاری دشت بیاض ²

¹ وکیل آباد

² فردوسی مشهد

https://doi.org/10.22067/mfe.2026.100058.1711

چکیده

حسابرسی مالیاتی مبتنی بر ریسک، رویکردی نوین برای مدیریت تمکین و تخصیص بهینه منابع است؛ با این حال، نظام مالیاتی عراق فاقد مدلی جامع در این زمینه است. این پژوهش با هدف تدوین مدل حسابرسی مالیاتی مبتنی بر ریسک در عراق انجام شد. پژوهش حاضر از نظر پارادایم، تفسیری و با رویکرد کیفی، استقرایی و اکتشافی است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه مالیات و حسابرسی (با نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی) گردآوری و با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد (استراوس و کوربین) در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد عوامل اطلاعاتی، رفتاری، حسابداری، نهادی و فناورانه بر شکل‌گیری این رویکرد مؤثرند؛ به‌طوری‌که ضعف تبادل داده‌ها، رفتارهای عدم تمکین، پیچیدگی‌های حسابداری و محدودیت زیرساخت‌ها از موانع اصلی استقرار آن هستند. راهبردهای کلیدی استخراج‌شده شامل طراحی نظام رتبه‌بندی ریسک، توسعه سامانه‌های اعتبارسنجی داده‌ها، تمرکز بر مؤدیان پرریسک، تقویت حسابرسی داده‌محور و ارتقای مهارت حسابرسان است. پیامدهای اجرای این مدل نیز شامل افزایش کارایی و کیفیت تشخیص، کاهش فرار مالیاتی، تقویت شفافیت و ارتقای عدالت مالیاتی خواهد بود. در نهایت، این مدل چارچوبی مؤثر برای گذار نظام مالیاتی عراق به سمت حکمرانی هوشمند مالیاتی ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

حسابرسی مالیاتی

حسابرسی مبتنی بر ریسک

مدیریت ریسک مالیاتی

تمکین مالیاتی

نظریه داده‌بنیاد

موضوعات

• اقتصاد پولی مالی

---