شبیه‌سازی تأثیر اصلاح قیمت بنزین بر تولید، سرمایه‌گذاری واشتغال در ایران (رهیافت مدل تعادل عمومی محاسبه‌پذیر پویای بازگشتی).

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

روح الله کریمی ¹

محسن زاینده رودی ²

علی رئیس‌پور رجبعلی ³

¹ دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده‌ ادبیات و علوم انسانی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران.

² دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران.

³ استادیار گروه اقتصاد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران.

https://doi.org/10.22067/mfe.2026.99919.1706

چکیده

اصلاح قیمت بنزین در ایران به دلیل ابعاد اقتصادی، سیاسی و اجتماعی آن، همواره یکی از چالش‌برانگیزترین سیاست‌های اقتصادی بوده است. هدف این پژوهش، شناسایی بهترین سناریوی اصلاح قیمت بنزین جهت کمینه‌سازی اثرات منفی بر تولید ناخالص داخلی، سرمایه‌گذاری و اشتغال در ایران است. برای این منظور، 18 سناریوی مختلف در قالب سه بُعد نوع حذف یارانه (طی دوره‌های سه، پنج و ده ساله)، نوع جبران حمایتی (نقدی یا سهمیه‌ای) و سطح پوشش حمایتی (تمامی دهک‌ها، دهک‌های پائین و متوسط، و تنها دهک‌های پائین) با استفاده از مدل تعادل عمومی محاسبه‌پذیر پویای بازگشتی (RDCGE) و داده‌های ماتریس حسابداری اجتماعی سال 1395 بانک مرکزی شبیه‌سازی شدند. نتایج نشان داد که سناریوی بهینه، حذف تدریجی یارانه بنزین طی دوره ده ساله (رساندن قیمت از 0.05 دلار به 1 دلار به ازای هر لیتر)، جبران حمایتی نقدی (معادل سهمیه 60 لیتر بنزین ماهانه) و پوشش حمایتی از دهک‌های پائین و متوسط درآمدی است. در این سناریو، قیمت بنزین سالانه 34.93 درصد افزایش می‌یابد و نه تنها تولید، سرمایه‌گذاری و اشتغال کاهش نمی‌یابند، بلکه به ترتیب 2.18، 1.02 و 1.24 درصد افزایش می‌یابند. تحلیل حساسیت نسبت به پارامترهای کلیدی مدل، استحکام نتایج را تأیید کرد. یافته‌ها نشان می‌دهند که سرعت حذف یارانه به تنهایی کافی نیست، بلکه نحوه جبران حمایتی و هدف‌گیری دقیق دهک‌ها نقش محوری در موفقیت سیاست ایفا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

اصلاح قیمت بنزین

تولید ناخالص داخلی

سرمایه‌گذاری

اشتغال

مدل تعادل عمومی محاسبه‌پذیر پویای بازگشتی

موضوعات

• اقتصاد انرژی

---