مدل‌سازی انتقال نوسانات بین پایه پولی، قیمت نفت و نرخ ارز در اقتصاد ایران: رهیافت DCC-GARCH با تأکید بر اثرات نامتقارن و شکست‌های ساختاری

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

ندا پورجمشیدی ¹

داریوش حسنوند ²

¹ دانشگاه لرستان

² دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه لرستان

https://doi.org/10.22067/mfe.2026.98613.1681

چکیده

وابستگی ساختاری اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی و مواجهه با تحریم‌های بین‌المللی و نوسانات شدید ارزی، بی‌ثباتی و پیوندهای نامرئی بین بازارهای کلان آن را تشدید کرده است.این پژوهش با هدف واکاوی انتقال پویا و نامتقارن نوسانات بین سه بازار پایه پولی، قیمت نفت و نرخ ارز، از مدل پیشرفته همبستگی شرطی پویای کامل (DCC-GARCH) در بازه فصلی ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۲ بهره می‌گیرد. برای انعطاف در برابر شوک‌های افراطی و اثرات نامتقارن، از توزیع t-student و تصریح GJR- GARCH استفاده شده است.
یافته‌ها نشان می‌دهد یک شبکه بسیار قوی و پایدار از انتقال نوسانات بین این سه بازار وجود دارد، به‌طوری که ساختار وابستگی آن‌ها از پایداری بسیار بالایی برخوردار است. در سطح درون‌بازاری، شوک‌های منفی ارزی اثری به مراتب قوی‌تر از شوک‌های مثبت بر نوسانات این بازار دارند، در حالی که شوک‌های مثبت نفتی نوسانات را افزایش می‌دهند که نشان‌دهنده مکانیسم درآمد-نقدینگی است. شوک‌های ساختاری ناشی از تحریم‌های شدید، الگوی این انتقال‌ها را به‌طور معناداری دگرگون ساخته است. درعین‌حال، همبستگی آنی و همزمان بین بازارها ضعیف و نامعتبر است که می‌تواند بازتابی از مداخلات گسترده سیاستی و مکانیسم‌های غیرقیمتی در اقتصاد ایران باشد.
این نتایج، علیرغم فقدان رابطه خطی ساده بین بازدهی‌ها، وجود پیوند عمیق غیرخطی از مجرای کانال ریسک را تأیید می‌کند. بر مبنای یافته‌ها، راهکارهای سیاستی عملیاتی از قبیل ایجاد صندوق ثبات ارزی با قاعده وابسته به نفت و اعمال قاعده شرطی برای مدیریت پایه پولی در مواجهه با شوک‌های ارزی پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها

پایه پولی

قیمت نفت

نرخ ارز

انتقال نوسانات

همبستگی شرطی پویاDCC-GARCH

موضوعات

• اقتصاد پولی مالی

---