نگاشت نهادی سیستم تامین مالی جمعی در ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رسول شمسی ¹

جعفر حقیقت ²

سکینه سجودی ³

¹ دانشکده اقتصاد، پردیس بین‌المللی ارس دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

² گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

³ گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

https://doi.org/10.22067/mfe.2026.99176.1689

چکیده

این پژوهش با هدف نگاشت نهادی سیستم تأمین مالی جمعی در ایران انجام شده و به شناسایی بازیگران کلیدی، ترسیم شبکه روابط نهادی، ارزیابی کارکردهای اصلی و کشف خلأهای ساختاری آن می‌پردازد. روش پژوهش از نوع ترکیبی-اکتشافی است. در مرحله کیفی، از تحلیل مضمون پاسخ‌های ۱۴ خبره کلیدی (شامل مدیران سکوهای تأمین مالی جمعی، سرمایه‌گذاران، سرمایه‌پذیران، مدیران بانکی و کارشناسان فرابورس) که از طریق پرسشنامه‌های نیمه‌ساختاریافته در دو مرحله گردآوری شد، استفاده گردید. در مرحله کمی، امتیازدهی کارکردهای سیستم با مقیاس لیکرت ۵ درجه‌ای و ترسیم ماتریس‌های نگاشت نهادی (بازیگر-کارکرد، نقش‌ها و روابط) انجام شد. همچنین از اسناد و گزارش‌های رسمی بازار تأمین مالی جمعی تا پایان سال ۱۴۰۴ به‌عنوان داده‌های ثانویه بهره گرفته‌شد. نتایج نشان می‌دهد که اکوسیستم تأمین مالی جمعی ایران دارای ساختار متمرکز هسته-حاشیه است و سه بازیگر کلیدی (سکوهای تأمین مالی جمعی، فرابورس ایران و بانک‌ها) بیشترین قدرت و نفوذ را در آن دارند. سیستم در کارکردهای اتصال مستقیم سرمایه‌گذاران خرد و حرفه‌ای با بنیان‌گذاران (میانگین امتیاز ۴٫۵ از ۵) و تأمین مالی پروژه‌ها (میانگین امتیاز ۴٫۲) عملکرد نسبتاً موفقی داشته، اما در مدیریت و تقسیم ریسک (میانگین امتیاز ۲٫۵) و حمایت از نوآوری و کارآفرینی (میانگین امتیاز ۲٫۰) با ضعف جدی مواجه است. پنج چالش اصلی شناسایی شد که مهم‌ترین آن‌ها فقدان بازار ثانویه، هزینه بالای ضمانت‌نامه بانکی و تمرکز بر سرمایه در گردش به جای طرح‌های نوآورانه و غیبت بازیگران کلیدی مانند انجمن‌های صنفی و دانشگاه‌ها است. مقایسه با اکوسیستم‌های پیشرفته نشان داد که ایران هنوز در مراحل ابتدایی توسعه این بازار قرار دارد.

کلیدواژه‌ها

اکوسیستم مالی

بازیگران کلیدی

تأمین مالی جمعی

شبکه‌های تأمین مالی جمعی

نگاشت نهادی

---