دانشگاه فردوسی مشهد اقتصاد پولی مالی 2251-8452 مقالات آماده انتشار 2026 04 20 An Approach to Bank Performance Evaluation Using Learning-Based Fuzzy Cognitive Maps ارائه‌ی روشی برای ارزیابی عملکرد بانک ها با استفاده از نقشه‌های شناختی فازی یادگیرنده 48086 10.22067/mfe.2026.93632.1550 FA علی حسین زاده کاشان دانشیار، گروه سیستم های اقتصادی و اجتماعی ، دانشکده مهندسی صنایع ، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران الهام دهقانی کارشناسی ارشد، گروه مدیریت سیستم و بهره‌وری، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران محمد علی رستگار سرخه استادیار، گروه مدیریت سیستم و بهره‌وری ، دانشکده مهندسی صنایع ، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0001-5094-602X Journal Article 2025 05 21 Every organization needs a performance evaluation system to monitor its progress towards achieving its goals. The absence of such a system implies a lack of communication with the internal and external environment, which could lead to the organization's decline and eventual collapse. This study presents a performance evaluation method for banks, aimed at assessing their status and analyzing the relationships among performance evaluation components. First, performance evaluation criteria were identified using content analysis, and data from nine Iranian banks, including 14 performance ratios, were evaluated. After normalizing the data, fuzzy cognitive maps and particle swarm optimization algorithms were used to determine the weights of the performance indicators. The performance indicators were then estimated. Finally, the entropy weighting method was employed to calculate the performance score for each bank. The results showed that Pasargad and Mellat banks had the best performance during this period, while Dey and Eghtesad Novin banks demonstrated the weakest performance. The research also analyzed the interrelations among various indicators and identified the influence and susceptibility of each indicator in evaluating bank performance. هر سازمان به منظور پایش میزان نیل به اهداف، نیاز بسیاری به نظام ارزیابی عملکرد دارد. عدم وجود نظام ارزیابی و کنترل در یک سازمان به معنای عدم برقراری ارتباط با محیط درون و بیرون سازمان تلقی می‌شود که پیامدهای آن زوال و درنهایت نابودی سازمان است. این مطالعه به ارائه یک روش ارزیابی عملکرد برای بانک‌ها با هدف بررسی وضعیت آن‌ها و تحلیل ارتباط میان مؤلفه‌های ارزیابی عملکرد می‌پردازد. ابتدا معیارهای ارزیابی عملکرد با روش تحلیل محتوا شناسایی شده و داده‌های 9 بانک ایرانی شامل 14 نسبت عملکردی ارزیابی می‌شود. پس از نرمال‌سازی داده‌ها، از نقشه‌های شناختی فازی و الگوریتم یادگیری ازدحام ذرات برای تعیین اوزان شاخص‌ها استفاده شده و شاخص‌های عملکردی تخمین زده شده‌اند. سپس با روش وزن‌دهی آنتروپی، امتیاز عملکرد هر بانک محاسبه شده است. نتایج نشان داد که بانک‌های پاسارگاد و ملت بهترین عملکرد را در این بازه زمانی داشته‌اند، در حالی که بانک‌های دی و اقتصاد نوین ضعیف‌ترین عملکرد را از خود نشان داده‌اند. این تحقیق همچنین به تحلیل ارتباطات میان شاخص‌های مختلف پرداخته و تأثیرگذاری و تأثیرپذیری هر شاخص در ارزیابی عملکرد بانک‌ها را مشخص کرده است.